مطالب مرتبط:

بحران امید و اعتماد، در انتظار جامعه ایران

یک جامعه شناس درباره تأثیر نوسانات ارزی اخیر بر وضعیت روانی جامعه می گوید: «وقتی جامعه از نظر روانی آسیب ببیند هر اتفاقی می تواند آثار مخرب چند برابر به بار بیاورد. در همین مسئله ارز ما شاهد هستیم که مردم به مسئولان اعتمادی نشان نمی دهند و وقتی گفته می شود که قیمت دلار ...

محبوس شدن دو کارگر در بالابر

دو کارگر افغان که در بالابر مغازه گیر کرده بودند، علی رغم تلاش آتش نشان ها به دلیل جراحات وارده فوت کردند.

سیف: بدون دلیل به کسی ارز فروخته نمی شود

رئیس بانک مرکزی گفت: ارز سرمایه ملی است و بدون دلیل به کسی فروخته نمی شود.

پاسخ تند امیرمهدی ژوله به سیروان خسروی

امیرمهدی ژوله در جواب سیروان خسروی نوشت: «ما رای دادیم که بتوانیم انتقاد کنیم. بتوانیم مراقبت کنیم، تذکر بدهیم، موأخذه کنیم و اصلا پشیمان بشویم.»

«الدیار»: پوتین از جنگ استقبال می کند

انتخاب به نقل از الدیار چاپ بیروت نوشت: یک سخنگوی سری در مسکو فاش کرد ولادیمیر پوتین قصد دارد جنگی را با آمریکا در خاورمیانه و دریای مدیترانه شعله ور کند، جنگی که پس از ارسال مقدار زیادی سلاح به سوریه و یونان و برپایی پایگاه دریایی بزرگی در سوریه، آغاز می شود. ...

واکنش بشار اسد به تمجید رهبر انقلاب از وی

آیت الله اراکی دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی با رئیس جمهور سوریه دیدار کرد.

فرود اجباری هواپیمای استقلال تهران در عربستان

بدی آب و هوا مسیر پرواز تیم فوتبال استقلال تهران به کویت را سخت کرد.

ابوالغیط: دخالت ایران در بحرین را محکوم می کنیم!

دبیر کل اتحادیه عرب که در نشست وزیران خارجه این اتحادیه در آستانه برگزاری نشست سران اتحادیه عرب در عربستان سخن می گفت، مدعی شد: دخالت های ایران در بحرین و دیگر کشورهای عربی را محکوم می کنیم. ...

امیر پوردستان: هیچ کشوری جرات تجاوز به خاک ایران را ندارد

امیراحمدرضا پوردستان، عصر امروز در مراسم گرامیداشت دومین سالگرد شهادت شهید مدافع حرم "مرتضی زرهرن" با بیان اینکه دشمنان بدانند نیرو های مسلح ایران غافلگیر نخواهند شد اظهار داشت: امروز به شکر خدا و همت جوانان این مرز و بوم به ابزار دفاعی بسیار پیشرفته ای دست یافته ایم ...

بررسی آمریکا برای هدف قرار دادن ۸ نقطه در سوریه

یک مقام آمریکایی به شبکه «سی. ان. بی. سی» گفته واشنگتن در حال بررسی هدف قرار دادن هشت نقطه در سوریه است.

به روحانی سیاسی می گفتند روحانی انگلیسی!

یکی از برکت های حضرت امام (ره) احیای نیمی از معارف اهل بیت (ع) مربوط به مسائل سیاسی و اجتماعی بود.

روسیه، توئیت ترامپ را به سخره گرفت

سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه در واکنش به توئیت جدید رئیس جمهوری آمریکا که گفته بود دولتش تروریسم در سوریه را نابود کرد، به کنایه گفت: «هنوز دنیا بابت عراق درحال تشکر از آمریکاست.» ...

تزهای اقتصادی و دیپلماتیک رئیسی در دیدار با سفیر نروژ/ در ایران اختلاف سیاسی داریم اما ...

باشگاه خبرنگاران جوان نوشت: تولیت آستان قدس رضوی گفت: منتظر اینکه در آن طرف مرزها چه تصمیمی برای برجام می گیرند، نمی مانیم.

آقای بازیگر: به هر قیمتی در سینما کار نمی کنم

بازیگر سریال “همسران” گفت: من به هر قیمتی در سینما کار نمی کنم و کار باید شسته رفته باشد تا ایفای نقش در آن را بپذیرم. طی چند سال گذشته پیشنهادات بسیاری شده که یا نقش را دوست نداشتم و یا فیلمنامه برای بازی مجذوبم نکرده است. ...

تاریخی برای فیلتر تلگرام اعلام نشده است

دبیر شورای عالی فضای مجازی گفت: نه تنها هنوز تصمیمی برای فیلتر تلگرام گرفته نشده است، بلکه تاریخی هم برای آن اعلام نشده است.

این واقعیت است که OP ۱۶ سال رضا خان

واقعیت هایی از کارنامه ۱۶ ساله رضاخان

به گزارش جهان نیوز به نقل از پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی جدا از چگونگی به قدرت رسیدن رضا خان و خلع خود را از حکومت و نقش نیروهای بیگانه در این زمینه ایفا کرده است. مسیرهای با عملکرد خود در طول 16 سال سلطنت خود را. به مواردی از قبیل ایجاد خدمات نظامی به استقرار ارتش در حال حاضر به بزرگترین مجموعه از ازدواج از سربازان و پلیس است. ایجاد امنیت و شرارت اصطلاح است. ایجاد وزارتخانه است. ساخت و ساز جاده ها و گذرگاه ها به ویژه ایجاد یک خط راه آهن هنر است. توسعه حمل و نقل هوایی و رعد و برق و بانک بازسازی و بسیاری از موارد دیگر ، اشاره کرد. روشن است که مخالفان بیش از حد نیز وجود دارند که با طرح مسائل و مباحث مختلف، سعی در مشخص کردن اهداف غائی از مجموعه اقدامات انجام شده در این حوزه هستند. شاید کمتر کسی اطلاع داشته باشد که شخص محمدرضا پهلوی، از زمره اولین افرادی بوده که در ارتباط با بیان اقدامات منتسب به رضاشاه اعتراض داشته و جزء اولین مدعیان در این­ خصوص بوده است. حسين خطيبي رئيس جمعيت شير و خورشيد در خاطراتش مي نويسد: «در اين اواخر اگر كسي درباره پدرش [رضا شاه] و لياقت و كارداني او سخني مي گفت مورد پسند او واقع نمي شد». [1] در این نوشتار قسمتی از تحولات و اقداماتی که منتسب به رضاخان بوده یا وی مجری آنها بوده است را مورد مداقه و بازخوانی قرار می­ دهیم تا از زاویه­ ای جدید، این اقدامات مورد بازنگری مجدد قرار گیرد.    تأسیس حکومت پهلوی تا اواخر قرن نوزدهم روس­ ها سودای‏ تصرف کامل ایران و رسیدن به آب­ های‏ گرم خلیج ‏فارس را در سر داشته و به‏ هیچ قیمتی حاضر نبودند انگلستان، یا هر دولت دیگر اروپائی را در تملک نهایی‏ این کشور، سهیم سازند. اما از اوایل‏ قرن 20 به بعد به علت توسعه­ قدرت‏ نظامی و صنعتی آلمان و ضعف نسبی‏ روسیه در آسیا و خاور دور، روس­ ها ناچار شدند که با رقیب خود(بریتانیای کبیر)کنار بیایند و اختلافات دیرین خود را در آسیا با عقد قرارداد 1907م. برطرف سازند. به موجب این قرارداد، سرتاسر خاک‏ ایران به سه منطقه­ متمایز نفوذ اقتصادی روس، نفوذ اقتصادی‏ انگلیس و منطقه بی­ طرف، تقسیم شد. اما هنوز یک سال از آغاز جنگ‏ بین الملل اول، نگذشته بود که خاک ایران‏ برای دومین بار و طی قرارداد 1915 میان روسیه و انگلستان‏ تقسیم شد. در پایان جنگ بین الملل، آلمان‏ مغلوب به عنوان یک قدرت بزرگ نظامی‏ از عرصه سیاست ­های شرق نزدیک، بیرون‏ رفته بود. روسیه دچار انقلاب کمونیستی‏ شده و انگلستان را از قید پیمان­ هایی‏ که سابقاً با دولت تزاری داشت، به کلی‏ آزاد کرده بود. بنابراین انگلیسی ­ها، این شرایط تاریخی را غنیمتی برای خود ­دانستند که با یکسره کردن تکلیف کشور ایران به نفع خویش، خیال شان را از بابت این کشور و هندوستان، برای همیشه راحت سازند. آنها، به فکر ایجاد زنجیره ‏ای از کشورهای حایل بودند که روسیه را از هند جدا کند. تحت این شرایط قرارداد 1919م. میان کشورهای ایران و انگلیسامضاء شد که ایرانیان از آن به عنوان «قرارداد وثوق­ الدوله» یاد می کنند. [2] مخالفت نمایندگان مجلس شورای ملی با این قرارداد استعماری، انحطاط کامل حکومت احمد شاه قاجار و بیم استیلای بلشویک ­ها بر ایران، سیاستمداران انگلیسی را متقاعد کرد که بایستی نسبت به تغییر رژیم ایران اقدام کنند. در همین ارتباط، در اواسط ژانویه­ 1921م. «ژنرال آیرون‏ ساید»[3] انگلیسی به این نتیجه رسید که برای غلبه بر مشکلات حکومت انگلستان در ایران و حفظ آرامش جاده‏ هایی که قوای تحت‏ فرماندهی وی می ‏بایست از طریق آنها عقب ‏نشینی کند، تنها یک راه حل وجود دارد و آن هم برقراری یک «دیکتاتوری‏ نظامی» در ایران است.[4] بنابراین، رضاخان قزاق را عملاً در رأس لشکر قرار داد و تصمیم گرفت پیش از آنکه قوای بریتانیا خاک ایران را ترک کند، به افسران‏ ضد کمونیست لشکر قزاق اجازه دهد که‏ به­ سوی پایتخت پیش روند و زمام‏ حکومت را به دست گیرند. [5]   انتخاب رضاخان و شروع سلطنت پهلوی یکی از موضوعات مهم در خصوص رضاخان که تاکنون کمتر مورد نظر واقع شده است، موضوع ملیت و تابعیت وی نسبت به کشور ایران  است. به عبارتی صریح ­تر، آیا رضاخان یک فرد ایرانی الاصل بوده است؟ در پاسخ به این مهم، می­ توان به خاطرات خانم تاج الملوك، مادر محمدرضا پهلوی رجوع و استناد کرد که حاوی نكات بسيار قابل تأملی پیرامون ايراني نبودن رضاخان و مهاجر بودن خانواده والدین محمدرضا است. وی در مورد چگونگي آمدنش به ايران مي گويد: «پدر مرحومم افسر عالي رتبه ديويزيون قزاق بود ... در آن موقع ايران ارتش منظم نداشت و تزار روسيه يك لشكر از قزاق ها را به­ واسطه درخواست شاه قاجار به ايران فرستاده بود. افرادي كه در اين لشكر خدمت مي كردند عموماً از اتباع قفقازيه بودند، ولي فرماندهي آن ها با افسران روس بود».  وی در جائی دیگر از خاطراتش عنوان داشته: «قواي قزاق در آستانه فروپاشي نظام تزاري در روسيه، توسط انگليسي ها در ايران سازماندهي شد و مجدداً آنها را به كشور خودشان گسيل داشتند تا مانع از پيروزي انقلاب بلشويك­ ها شوند». تاج الملوك ادامه می دهد: «پدرم همراه قزاق ها و انگليسي ها رفت و چند ماهي در جبهه هاي متفرقه جنگيد و خسته و كوفته به ايران بازگشت. او در مراجعت اطلاع داد كه يك سرباز در جبهه جان او را از مرگ حتمي نجات داده است. اين سرباز فداكار كسي نبود الا رضاشاه، همسر آينده بنده. پدرم در طول اقامت در جبهه جنگ با انقلابيون روسيه (در اطراف بادكوبه)، از اين سرباز خوشش آمده و او را به خدمت شخصي خود گرفته بود. رضا اگرچه در ايران متولد و بزرگ شده بود، اما او هم از يك خانواده مهاجر بادكوبه اي بود».[6] محمدقلی مجد درباره انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی و نقش اساسی انگلستان در به تخت نشاندن رضاشاه و تثبیت موقعیت او می نویسد: در ژوئیه 1918، بریتانیای کبیر کابینه حسن وثوق الدوله را به قدرت رساند و در فاصله اوت تا دسامبر 1918 چندین بار تلاش ها برای ساقط کردن آن را ناکام گذاشت. [7] تا ژانویه 1919، موقعیت کابینه «نامتزلزل» به نظر می رسید. بریتانیا آزاد بود تا با تأسیس یک دیکتاتوری نظامی که با کودتای 21 فوریه 1921 انجام گرفت، کنترل مؤثرتر ایران را به دست آورده، حفظ کند. این کودتا یک افسر گمنام قزاق، کلنل رضا را به قدرت رساند، که «فرمانده کل» شد، و اندکی بعد وزیر جنگ. با کمک انگلیسی ها یک ارتش بزرگ پایدار تأسیس شد که کنترل دولت را به نقاط دوردست گسترش داد و به سلاحی مخوف علیه مخالفان وزیر جنگ تبدیل شد. در 18 ژوئیه 1924، معاون کنسول آمریکا در تهران به قتل رسید. [8] این قتل بهانه مناسبی به دست رضاخان داد تا حکومت نظامی اعلام کند و مخالفانش را بازداشت نماید. در نوامبر 1924، رضاخان اردوکشی نظامی علیه شیخ متمرد محمره (شیخ خزعل)، از تحت الحمایگان قدیمی انگلیس را، فرماندهی کرد. در آوریل 1925، شیخ خزعل از بصره برگشت؛ دستگیر و روانه تهران شد. واگذاری شیخ محمره بخشی از سیاست انگلیس برای قربانی کردن «قبیله سالاران کوچک» به نفع دولت مرکزی و به رهبری رضاخان بود. سرانجام رضاخان در سال 1304 شمسی برابر با سال 1925 میلادی، شش سال بعد از عدم توفیق انگلیسی­ ها در انعقاد قرارداد 1919 وثوق الدوله با ایران، به سلطنت رسیده و حکومت پهلوی را بنیاد نهاد.   بررسی خدمات منتسب به رضاخان قسمت اعظم و مهمی از اقدامات رضا خان که در طول مدت 16 سال سلطنتش انجام شد، برنامه مورد نظر انگلیسی­ ها بود که 6 سال قبل از به سلطنت رسیدنش در قالب قرارداد 1919 به دولت ایران تحمیل شده بود که با هوشیاری آزاد مردان، علمای دینی و نمایندگان مجلس ایران، توطئه آنها خنثی گردید. تعدادی از تعهدات انگلیسی­ ها در این قرارداد عبارت بودند از: - دولت انگلستان با قاطعیت هر چه تمام تر تعهداتی را که مکرراً در سابق برای احترام مطلق استقلال و تمامیت ایران کرده است، تکرار می کند. - دولت انگلستان خدمات هر عده مستشار متخصص را که برای لزوم استخدام آن ها در ادارات مختلفه بین دولتین توافق حاصل شود به خرج دولت ایران تهیه خواهد کرد. - دولت انگلیس به خرج دولت ایران صاحب منصبان، ذخایر و مهمات جدید را برای تشکیل قوه متحدالشکل که دولت ایران ایجاد آن را برای حفظ نظم در دامنه سرحدات در نظر دارد، تهیه خواهد کرد. - دولت انگلستان با تصدیق کامل احتیاجات فوری دولت ایران به ترقی وسایل حمل ونقل که موجب تأمین و توسعه می باشد حاضر است با دولت ایران موافقت کرده و اقدامات مشترکه ایران و انگلیس راجع به تأمین حفظ راه آهن یا اقسام دیگر وسایل نقلیه تشویق کند. بادقت در این مطالب، عملکرد رضاخان در مسائلی که از دید برخی مثبت تلقی می شود مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد.   1- تمامیت ارضی ایران: دولت انگلیس بر کشورهای ایران، عراق، عربستان سعودی و هند، تسلط مطلق داشت، ضمن آنکه تعدادی از این کشورها، مستعمره انگلستان محسوب می شدند. پر واضح است که تأمین منافع انگلیسی­ ها ایجاب می­ کرد که در ایران و سایر کشورها، هرگونه رفتار تجزیه طلبانه که می­ توانست باعث تغییر این وضعیت شود، با شدیدترین وجه سرکوب شود. این اقدام، با ساقط شدن امپراطوری عثمانی و ایجاد زمینه برای بوجود آمدن چندین کشور جدید در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا، روند جدی­ تری نیز به خود گرفت. به عبارتی، دوره ملوک الطوایفی گذشته بود و کشورهای بزرگ استعماری، همانند انگلستان و فرانسه، ترجیح می دادند تا با یک دولت مرکزی رو در رو باشند.   2- استقرار مستشاران خارجی در ادارات: بعد از روي كار آمدن حكومت پهلوي، استفاده از مستشاران كشورهاي مختلف امري الزامي و متداول بود. به­ گونه ­اي كه براي صنعت چاي كاري از چيني­ ها، راه­ اندازي و تشكيل ژاندارمری با كمك سوئدي ­ها، اخذ فنون روغن زیتون گیری از طريق يوناني­ ها، ساخت هواپیما توسط آلمانی ها، ساخت توپخانه توسط فرانسويان و اتریشی ها و براي ساخت ذوب آهن از مستشاران و کارشناسان روسی كمك گرفته شده است. در دوره رضاخان در مقطع آموزش و پرورش و همچنین، آموزش عالی نیز از مستشاران فرانسوی بهره­ جستند. در جلسه 10 تیر 1310 هيأت وزیران به ریاست "مهدی قلی­ خان هدایت" تصویب کرد که یک کمپانی بلژیکی کارخانه برق را در تهران دایر کند. سهم این شرکت 50 درصد و سهم دولت نیز 50 درصد در نظر گرفته شد. در سال 1318 لایحه انعقاد قراردادهای اکتشاف و استخراج برخی معادن ایران با یک شرکت هلندی به منظور گسترش صنایع و معادن به مجلس تقدیم شد. در این قانون آمده است که شرکت و کارمندانش از حمایت قانونی بهر­مند هستند. [9] در تاریخ 3 تیر 1307 لایحه­ ای از طرف دولت در مورد استخدام یک نفر متخصص کاغذسازی از ایتالیا جهت تأسيس کارخانه کاغذسازی در ایران مطرح شد. در قانون مذکور ذکر شد که حقوق ماهیانه متخصص مزبور و هزینه رفت و آمد او جمعأ 600 تومان باشد. [10] علاوه بر این، در سال 1319هیأت وزیران به ریاست «احمد متین دفتری» به پیشنهاد وزارت پیشه و هنر استخدام ده نفر متخصص خارجی در زمینه راه ­اندازی و توسعه کارخانه های قندسازی را تصویب کرد. در سال 1929 یکی دیگر از اتباع آلمان به مقام ریاست کل دیوان محاسبات و دیگری نیز به سمت مدیر امور مالی با اختیارات تام منصوب شد. به این ترتیب بانک ملی ایران توسط آلمان­ ها قبضه شد و به تدریج کلیه معاملات داخلی و خارجی کشور زیر نظارت آنها قرار گرفت. علاوه بر این مناصب و مقام­ هایی چون مدیریت صنایع نظامی و سرپرستی مدرسه فنی تهران نیز به متخصصین آلمانی واگذار شده بود. [11] اولين مستشار ورزشي ايران نیز یک انگلیسی به نام «جان هاكر» [12] بود. علاوه بر این، دولت ايران، از ايالات متحده آمريکا هم براي بازسازي نيروي پليس (شهرباني) درخواست مستشار کرد و دولت آمريکا يک غيرنظامي به نام «استفن تيمرمن» [13] را به ايران اعزام کرد. مدت قرارداد تيمرمن دو سال بود. همراه تيمرمن، يك آمريكايي ديگر به نام «جيمز شريدن»[14] نيز در سپتامبر 1942 به عنوان مشاور خوراك و تداركات به ايران اعزام شد.[15]   3- تشکیل ارتش: قبل از رضاشاه هم تلاش های زیادی برای تشکیل نیروهای مسلح مدرن در ایران شده بود. از زمان شاه عباس صفوی شاهد این هستیم که به فکر ایجاد یک نیروی مسلح منظم که دولتی و در اختیار شاه باشد افتاده بودند. به همین دلیل نیروی شاهسون ها در زمان شاه عباس تشکیل شد و بعدها نادرشاه افشار نیز نیروی نظامی قوی ایجاد کرد. در زمان عباس میرزا ولیعهد قرار شد نظام جدید اروپایی وارد ایران شود. او یک نیروی مسلح ایجاد کرد با سبک و لباس متحد الشکل و در واقع نحوه آموزش و سلاح اروپایی ها و فرانسوی ها که به اقتباس از ارتش ناپلئون بود و در دوره ناصرالدین شاه مدارس نظامی متعددی در ایران درست شد. این فکر و جریان از قبل وجود داشت و رضاشاه روی این موج سوار شد. رضاخان در برهه ای به سلطنت در ایران رسید که جنگ جهانی اول به پایان رسیده بود و تقریباً در تمامی کشورهای جهان موضوع ضرورت داشتن یک قوای مسلح منسجم و سازماندهی شده که بتوان آن را ارتش نامید، کاملاً پذیرفته شده بود. اما بعد از به سلطنت رسیدن رضاشاه، کار ویژه ارتش دچار تغییر می­ شود و این ارتش به ابزاری برای سرکوب مردم تبدیل شد در حالی که همین ارتش در شهریور سال 1320، اقدام خاص و مهمی در برخورد با قوای بیگانه انجام نداد. از این روست که به تدریج ارتش ایران در زمان رضا شاه، جنبه ملی اش را از دست می دهد.   4- توسعه راه­ ها و خط آهن: یکی از مهم ترین لایحه هایی که در سال 1305 شمسی به مجلس ارائه شد، لایحه تأسیس راه آهن سراسری بود. طبق این قانون دولت موظف شد که برای تهیه مقدمات لازم این مسأله را به اطلاع ممالک خارجی برساند و در این زمینه با شرکت­ های خارجی مکاتبه کند. همچنین برای تهیه مقدمات کار از متخصصین داخلی و مهندسین کشورهای بی­ طرف استفاده بشود. تا سال ها راه آهن سراسری ایران تنها به عنوان یک خط حمل و نقل داخلی برجای ماند و به علت محدودیت روابط ایران و اتحاد شوروی هرگز به طور عمده و مقرون به صرفه از این خط استفاده نشد. دولت بریتانیا از همان ابتدا اعتقاد داشت که این خط آهن از شمال به جنوب کشیده شود، تا بتواند جهت حمله احتمالی به روسیه و شوروی پس از انقلاب اکتبر 1917 استفاده شود.   حسین مکی در کتاب تاریخ بیست ساله ایران نقل می کند که احمدشاه نیز در پاسخ به پیشنهاد انگلیسی ها برای مفتوح ساختن باب مذاکره در مورد کشیدن راه آهن گفت: «راه آهنی که به صلاح و صرفه ایران است، راه آهنی است که از دزداب (زاهدان فعلی) شروع می شود و مسیر آن به اصفهان و تهران باشد و از آنجا به اراک و کرمانشاه متصل شود، یعنی از شرق به غرب ایران، چنانکه از زمان داریوش هم راه تجارت هندوستان در آسیا و سواحل مدیترانه همین راه بوده است و این راه برای ملت ایران نهایت صرفه را از لحاظ تجارت خواهد داشت، ولی راه آهن عراق به منجر خزر فقط جنبه نظامی و سوق الجیشی دارد و من نمی توانم پول ملت را گرفته یا از کشورهای خارج وام گرفته و صرف راه آهنی که فقط جنبه نظامی دارد نمایم.»     با اینکه همگان به سودمندی راه آهن شرق و غرب چه از لحاظ تجاری و چه از لحاظ نظامی، آگاه بوده و اعتقاد داشتند که این مسیر کاربردهای فراوانی دارد، ولی رضاشاه آن را نپذیرفت. دنیس رایت در کتاب انگلیس­ ها در میان ایرانیان می نویسد: «جولیوس دو رویتر از میان جنبه های متعدد امتیاز وسیع و همه جانبه ای که در سال 1872 از شاه کسب کرده بود، در وهله نخست به راه آهنی دل بسته بود که امید داشت بین دریای خزر و خلیج فارس بکشد. دولت بریتانیا از خطری که روسیه را متوجه ایران ساخته بود، بیش از پیش نگران شده بود. سخت عقیده داشت که چنانچه راه آهنی بین خلیج فارس و درون ایران موجود نباشد، کمک نظامی بریتانیا به ایران در صورت حمله روسیه از شمال غیرممکن خواهد بود.»   در سال 1303 "کمیسیون راه ­آهن جمعیت ملیون ایرانی" طی نامه­ ای به هيأت دولت پیشنهاد کرد که برای احداث راه­ آهن و تأمين هزینه ­های آن مالیاتی برای قند و شکر وضع شود تا از محل مالیات مذکور مخارج احداث راه ­آهن تأمين شود. سپس هيأت دولت این پیشنهاد را به شکل لایحه­ ای به مجلس شورای ملی تقدیم کرد که "وزارت مالیه و فواید عامه" مأمور اجرای قانون مزبور شد. به این ­ترتیب در 20 بهمن 1304 نقشه ­برداری و ساختمان راه ­آهن به تصویب مجلس رسید و برای این کار «پولند» مهندس امریکایی با یازده نفر مهندس دیگر استخدام شدند. روز یکشنبه 23 مهرماه 1306 در بیرون دروازه گمرک، کلنگ راه آهن بر زمین زده شد و تکمیل آن 11 سال به طول انجامید و هزینه آن عمدتاً از محل مالیات ویژه ای که بر چای و قند و شکر تأمین شد. با بررسی هایی که صورت گرفت می توان گفت، اگرچه قرارداد 1919 در تیرماه 1299 لغو شد، اما انگلستان با روی کار آوردن رضاخان تمام بندهای این قرارداد را به نحو دیگری و از طریق رضاخان اجرایی کند. پی نوشت ها:  1- حسين خطيبي، رنج رايگان، به اهتمام مرتضی رسولی پور، تهران، نشر نوگل، 1383: صص346 ـ 348. 2-  جواد شيخ الاسلامي، اسناد محرمانه وزارت خارجه بريتانيا درباره قرارداد 1919م ـ پيشگفتار، ج1، ص12. 3-  General William Edmund Ironside. 4- مرحوم آیت­ الله العظمی بهجت فرمودند: برای امام خمینی(ره) نقل کردم از شخصی که حضور داشته در جلسه­ ای که سفیر انگلیس نزد میرزا کوچک خان بوده و از میرزا می­ خواسته با آنها همکاری کند تا او را به حکومت برسانند. میرزا می­ گوید: حکومتی که شما شالوده­ اش را بریزید، پایدار نمی­ ماند. سفیر انگلیس گفت: ما طمع ارضی به کشور شما نداریم ولی طمع در منافع داریم. اگر قبول نکردی دیگری که "رذل ترین" مردم است بر شما مسلط می­ کنیم. 5- جواد شیخ الاسلامی، سیمای‏ احمد شاه قاجار...(25)، یغما، شماره دوم، اردیبهشت 1357: ص78. 6- تاج الملوک، ملکه، همسر رضاپهلوی شاه ایران، خاطرات ملکه پهلوی (تاج الملوک پهلوی)/ مصاحبه کنندگان ملیحه خسروداد، تورج انصاری و محمودعلی باتمانقلیج، بنیاد تاریخ شفاهی (معاصر)، تهران: به آفرین، نیویورک: نیما، چاپ اول، 1380، ص 21 و ص26. 7- Majd, Iraq in World War I. Mohammad Gholi Majd, Persia in world war I and Its Conquest By Great Britain. University Press of America, 2003, 263-275. 8- Majd, Oil and the Killing of the American Consul in Tehran. 239-320. 9- حسین محبوبي اردكاني، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، دانشگاه تهران، 1376: صص 354- 347؛ 10- محمد تركمان، مدرس در پنج دوره تقنینیه، تهران، مؤسسه پژوهشی و مطالعات فرهنگی، 1374: 599؛ 11- علی زرگر، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس، ترجمه کاوه بیات، تهران، انتشارات پروین، 1372: 360؛ 12- Jhon Hacker. 13-  Stephen Tymerman. 14- James Sheridan. 15- تامس.م ريكس، هيأت­ هاي نظامي ايالات متحده در ايران از 1943 تا 1978 اقتصاد، سياسي، كمك نظامي، ترجمه فرهاد ساساني، شماره 19، تهران، فصلنامه مطالعات تاريخي، 1386: 136